کم خونی
  عمومی   زمان مطالعه 8 دقیقه  25 / 06 / 1399

کم خونی

کم‌ خونی یا آنمی اختلالی است که در آن بدن شما فاقد گلبول‌های قرمز خون کافی برای حمل اکسیژن مورد نیاز به بافت‌های بدن است. کم خونی می‌تواند با احساس ضعف و خستگی همراه باشد. انواع مختلفی کم خونی وجود دارد که هرکدام علت خاص خود را دارد. بیماری کم خونی می‌تواند موقت یا طولانی مدت یا از خفیف تا شدید باشد. اگر مشوک به کم خونی باشید حتما به پزشک مراجعه کنید، این موارد می‌تواند نشان دهنده‌ی بیماری‌های جدی‌تری باشد.

انواع کم خونی:

  1. کم خونی آپلاستیک
  2. کمبود آهن
  3. کم خونی ناشی از سلوهای داسی شکل
  4. تالاسمی
  5. کم خونی ناشی از کمبود ویتامین

نشانه های کم خونی یا آنمی

اگر کم‌ خونی ناشی از یک بیماری مزمن باشد، این بیماری می‌تواند این کم خونی را پوشش دهد به طوریکه کم خونی ممکن است با یک آزمایش تشخیص داده شود.

بسته به علل کم خونی، ممکن است شما هیچ نشانه ای نداشته باشید. در صورت بروز علائم و نشانه‌ها، ممکن است شامل علائم زیر باشد:

  • خستگی
  • ضعف
  • زرد شدن پوست
  • ضربان قلب نامنظم
  • کوتاهی تنفس یا تنگی نفس
  • سرگیجه یا احساس سبکی در سر
  • درد قفسه سینه
  •  دست یا پا سرد
  • سر درد

در ابتدا کم خونی می‌تواند انقدر خفیف باشد که متوجه آن نشوید. اما نشانه‌های آن ممکن است با تشدید کم خونی بدتر شود. کم خونی زمانی اتفاق میفتد که به اندازه کافی گلبول قرمز خون وجود نداشته باشد یعنی بدن شما به اندازه کافی گلبول قرمز تولید نکند.

در خونریزی از دست دادن گلبول‌های قرمز خون سریع‌تر ازجایگزینی آنها صورت می‌گیرد.

گلبول‌های قرمز خون چه کاری انجام می‌دهند؟

در بدن سه نوع سلول خونی وجود دارد:

گلبول‌های سفید خون برای مبارزه با عفونت، پلاکت‌ها برای کمک به لخته شدن خون و گلبول‌های قرمز خون برای حمل اکسیژن در بدن وجود دارند.

گلبول‌های قرمز خون حاوی هموگلوبین هستند:

یک پروتئین غنی از آهن است. هموگلوبین باعث ایجاد رنگ قرمز گلبول‌های قرمز خون است و اکسیژن را از شش‌ها به تمام قسمت‌های بدن منتقل می‌کند و کربن دی اکسید را از خون به شش‌ها منتقل میکند تا از بدن خارج شوند. بیشتر سلول‌های خونی از جمله گلبول‌های قرمز خون، به طور منظم در مغز استخوان ساخته می‌شوند. (ماده اسفنجی که داخل حفره‌های بسیاری از استخوان‌های بزرگ یافت می‌شود).

مشاهده
علائم اولیه مسمومیت با متانول (الکل چوب)

تولید هموگلوبین و گلبول قرمز خون در بدن شما نیاز به آهن، ویتامین B12 ، فولات و سایر مواد مغذی دارد.

علت ایجاد کم خونی

انواع مختلف کم خونی، دلایل متفاوتی دارد که شامل موارد زیر می‌باشد:

کم خونی ناشی از فقر آهن:

این شایع‌ترین نوع کم خونی است که ناشی از کمبود آهن می‌باشد.

مغز استخوان نیاز به آهن برای ساخت هموگلوبین دارد .بدون آهن کافی، بدن نمی‌تواند هموگلوبین کافی برای ساخت گلبول قرمز تولید کند.

بدون مکمل آهن، این نوع کم خونی در بسیاری از زنان باردار رخ میدهد.  همچنین در خونریزی هایی مثل، خونریزی شدید قاعدگی، زخم، سرطان، برخی داروهای تسکین دهنده درد به ویژه آسپیرین که می‌تواند باعث التهاب مخاط معده و در نهایت کم خونی می‌شود.

کم خونی ناشی از کمبود ویتامین:

در کنار آهن، بدن نیاز به فولات و ویتامین B12 برای تولید گلبول‌های قرمز دارد.‌ رژیم‌های غذایی فاقد این مواد مغذی می‌تواند باعث کاهش تولید گلبول‌های قرمز شوند. همچنین افرادی که ویتامین B12 به میزان کافی مصرف نمی‌کنند قادر به جذب ویتامین نیستند؛ این می‌تواند منجر به کم خونی ناشی از کمبود ویتامین شود که اغلب به آنمی خطرناک معروف است.

کم خونی ناشی از التهاب:

بیماری‌های خاص مثل سرطان،HIV  (ایدز)، آرتریت روماتوئید، بیماری‌های کلیوی، بیماری کرون و سایر بیماری های حاد یا مزمن می‌توانند در تولید گلبول‌های قرمز خون مداخله کنند.

کم خونی آپلاستیک:

این کم خونی نادر زمانی اتفاق میفتد که بدن به اندازه کافی گلبول‌های قرمز تولید نمیکند. علت کم خونی آپلاستیک عفونت، داروهای خاص، بیماری‌های خود ایمنی و در معرض قرار گرفتن مواد سمی و شیمیایی است.

کم خونی ناشی از بیماری‌های مغز استخوان:

انواعی از بیماری‌ها مثل سرطان خون (لکومیا) و میلوفیبروز می‌تواند با تاثیر بر تولید گلبول‌های قرمز در مغز استخوان، باعث کم خونی شوند.

کم خونی همولیتیک:

این گروه از کم خونی‎ها، زمانی ایجاد می‌شود که گلبول‌های قرمز خون نسبت جایگزینی شان در مغز استخوان، سریع‌تر از بین می‌روند. برخی بیماری‌های خونی باعث از بین رفتن گلبول‌های قرمز می‌شوند.کم خونی همولیتیک می‌تواند ارثی باشد یا ممکن است بعدا در زندگی شما ایجاد شود.

کم خونی ناشی از سلول‌های داسی شکل:

این کم خونی ارثی است و گاهی اوقات یک اختلال جدی است و به عنوان آنمی همولیتیک شناخته می‌شود که ناشی از نقص در هموگلوبین و ایجاد گلبول‌های قرمز داسی شکل است. این سلول‌های خونی نارس و غیر نرمال زود از بین خواهند رفت و در نتیجه کمبود مزمن گلبول‌های قرمز، کم خونی ایجاد می‌شود.

کم خونی ناشی از گلبولهای داسی شکل
کم خونی داسی شکل

عوامل خطر کم خونی

این عوامل شما را در معرض کم خونی قرار میدهند:

  1.  رژیم غذایی فاقد ویتامین و مواد معدنی خاص: رژیم غذایی که فاقد آهن، ویتامین B12 و فولات هستند ریسک افزایش آنمی یا کم خونی را افزایش می‌دهد.
  2. اختلالات روده: با ایجاد اختلال در روده جذب مواد مغذی  در روده کوچک تحت تاثیر قرار می‌دهد. مانند بیماری کرون و سلیاک، که این عوامل شما در معرض کم خونی قرار میدهند.
  3. به طور کلی، زنانی که یائسه نشدند و عادت ماهیانه می‌شوند نسبت به زنان یائسه دیگر، بیشتر فقر آهن دارند زیرا قاعدگی خود باعث از بین رفتن گلبول‌های قرمز می‌شود. از بین رفتن گلبول‌های قرمز می‌شود.
  4.  بارداری: اگر باردار هستید و از مولتی ویتامین‌ها و فولیک اسید و آهن استفاده نمی‌کنید در معرض خطر کم خونی قرار خواهید گرفت.
  5. اختلالات مزمن: در صورت ابتلا به سرطان، نارسایی کلیه، دیابت و یا بیماری های مزمن دیگر، در معرض خطر آنمی قرار می‌گیرد.
  6. سابقه خانوادگی: اگر خانواده سابقه کم خونی ارثی مثل کم خونی ناشی از گلبول‌های داسی شکل داشته باشد، شما نیز ممکن است در معرض خطر آنمی قرار داشته باشید. عوامل دیگر مثل مصرف الکل، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی، مصرف برخی داروها می‌تواند بر تولید گلبول‌های قرمز خون تاثیر بگذارد.
  7.  سن: افراد بالای 65 سال در معرض کم خونی هستند.
مشاهده
کدام آزمایش نیاز به ناشتا بودن دارد؟

عوارض کم خونی

اگر کم خونی درمان نشود باعث بسیاری از مشکلات در سلامتی می‌شود:

  • خستگی شدید: کم خونی شدید می‌تواند آنقدر شما را خسته کند که قادر نباشید کارهای روزمره خود را انجام دهید.
  • عوارض بارداری: زنان باردار مبتلا به کم خونی ناشی از فقر فولات، بیشتر دچار عوارضی مانند زایمان زودرس می‌شوند.
  • مشکلات قلبی: کم خونی می‌تواند منجر به ضربان تند قلب یا ضربان نامنظم (آریتمی) شود. زمانی که کم خون هستید، قلب باید خون بیشتری را پمپاژ کند تا کمبود اکسیژن خون را جبران کند. این مشکل می‌تواند منجر به بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی شود.
  • مرگ: برخی از کم خونی های ارثی مانند کم خونه وابسته به گلبول‌های قرمز داسی شکل میتواند منجر به مرگ شود.

جلوگیری از کم خونی

بسیاری از انواع بیماری‌های کم خونی قابل پیشگیری نیست. اما شما می‌توانید با استفاده از یک رژیم غذایی شامل انواع ویتامین‌ها، مواد معدنی از فقر آهن و کم خونی ناشی از کمبود ویتامین‌ها جلوگیری کنید.

آهن: غذاهای غنی از آهن شامل گوشت گاو، گوسفند، لوبیا، عدس، غلات غنی شده با آهن، سبزیجات دارای برگ سبز تیره و میوه‌های خشک است.

فولات: این ماده مغذی و شکل (مصنوعی) فولیک اسید می‌تواند در میوه، آب میوه، سبزیجات دارای برگ سبز تیره، نخود سبز، لوبیا، بادام زمینی‌، غلات غنی شده مانند نان، ماکارونی و برنج است.

ویتامین B12: غذاهای غنی از ویتامین B12، شامل گوشت، لبنیات، غلات غنی شده و محصولات سویا است.

ویتامین C: غذاهای غنی از ویتامین C شامل مرکبات، میوه، آب میوه، فلفل، کلم بروکلی، گوج فرنگی خربزه و توت فرنگی است. این موارد باعث افزایش جذب آهن میشود.

پیشگیری از کم خونی
منابع غنی از آهن، فولیک اسید

تشخیص کم خونی

برای تشخیص کم خونی باید آزمایشات زیر را انجام دهید:

شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC):

یک CBC، برای شمارش تعداد سلول‌های خونی در نمونه خون شما استفاده می‌شود. برای کم خونی، پزشک سطح گلبول‌های قرمز خون (هماتوکریت) و هموگلوبین را در خون شما بررسی خواهد کرد. مقدار طبیعی هماتوکریت در بزرگسالان متفاوت است و بطور کلی بین 40 تا 52 درصد برای مردان و 35 تا 47 درصد برای زنان اختصاص یافته است.

مشاهده
علائم اولیه مسمومیت با متانول (الکل چوب)

مقدار طبیعی هموگلوبین به طور کلی برای مردان 14 تا 18 گرم در دسی لیتر و برای زنان 12 تا 16 گرم در دسی لیتر است.

درمان کم خونی
هماتوکریت

تست تعیین اندازه و شکل گلبول‌های قرمز خون:

برخی از گلبولهای قرمز خون ممکن است از نظر اندازه، شکل و رنگ غیر معمول بررسی شود.

درمان کم خونی

درمان کم خونی به علت آن وابسته است.

کمبود آهن:

درمان این نوع کم خونی معمولا شامل مکمل های آهن و تغییر رژیم غذایی است. اگر علت کمبود آهن از دست دادن خون باشد (بجز خونریزی قاعدگی)، محل خونریزی باید مشخص و متوقف شود که ممکن است شامل انجام عمل جراحی باشد.

کم خونی ناشی از کمبود ویتامین:

درمان کمبود اسیدفولیک و ویتامین C شامل مکمل‌های غذایی و افزایش مواد مغذی در رژیم غذایی است.

اگر سیستم گوارشی شما در جذب ویتامین B12 مشکل داشته باشد نیاز داشته باشید. ممکن است در ابتدا یک روز در میان به مصرف ویتامین B12 و در نهایت بسته به شرایط به مصرف یکبار در ماه به این ویتامین نیاز داشته باشید.

بیماری کم خونی مزمن:

هیچ درمانی برای این نوع کم خونی وجود ندارد که پزشکان برای این نوع کم خونی بیشتر روی درمان بیماری های زمینه ای تمرکز دارند. اگر علائم شدیدتر شود، تزریق خون یا هورمون‌های مصنوعی که به طور طبیعی توسط کلیه‌ها ترشح می‌شود (اریتروپوئیتین) ممکن است به تحریک گلبول‌های قرمز خون کمک کند و خستگی را تسکین دهد.

کم خونی آپلاستیک:

درمان این نوع کم خونی می‌تواند شامل تزریق خون برای افزایش سطح گلبولهای قرمز خون باشد. اگر مغز استخوان نتواند سلوهای خونی سالم تولید کند ممکن است نیاز به پیوند مغز استخوان داشته باشید.

کم خونی وابسته به بیماری مغز استخوان:

درمان این نوع کم خونی ها شامل دارو، شیمی درمانی یا پیوند مغز استخوان می‌باشد.

کم خونی همولیتیک:

درمان کم خونی همولیتیک شامل پرهیز از مصرف داروهای مشکوک، درمان عفونت و عدم مصرف داروهایی است که سیستم ایمنی بدن را سرکوب کنند که میتواند گلبول‌های قرمز خون را مورد حمله قرار دهد و ازبین ببرد. بسته به علت کم خونی همولیتیک، ممکن است به یک متخصص قلب یا عروق ارجاع  داده شوید.

کم خونی داسی شکل:

درمان ممکن است شامل اکسیژن، تسکین دهنده درد، مایعات خوراکی، وریدی برای کاهش درد و جلوگیری از عوارض باشد و همچنین تزریق خون، مکمل‌های اسیدفولیک و آنتی بیوتیک‌ها می‌باشد. داروهای سرطانی مثل هیدورکسی اوره  (Droxia, Hydrea, Siklos) نیز برای درمان کم خونی داسی شکل استفاده می‌شود.

تالاسمی:

بیشتر اشکال تالاسمی خفیف هستند و نیازی به درمان ندارند در اشکال شدیدتر تالاسمی، معمولا نیاز به تزریق خون، مکمل‌های فولیک اسید، برداشتن طحال یا پیوند سلول‌های بنیادی خون و مغز استخوان دارد.

مقاله مرتبط:

بهترین زمان برای مصرف قرص آهن

کدام آزمایش نیاز به ناشتا بودن دارد؟

منبع: mayoclinic.org

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

    2 نظر در “کم خونی

      • medicalin می گوید :

        خیلی ممنون. فقط قبل ازدواج مراقب باشید که با یه مینور ازدواج نکنید.
        سالم و تندرست باشید.

    روح اله ابوالحسنی
    دکتر روح اله ابوالحسنی
    • تعداد مقالات
    • تجربه
    • مدت حضور در مدیکالین

    ایمیل : medicalin.ir@gmail.com